Çocukların dünyayı anlamlandırma biçimi yetişkinlerden oldukça farklıdır. Onlar için oyun, yalnızca eğlenceli bir aktivite değil; aynı zamanda öğrenmenin, keşfetmenin ve duygularla baş etmenin en temel yoludur. Bedenlerini, ilişkileri ve sosyal rolleri de yine oyun aracılığıyla deneyimlerler. Bu süreçte zaman zaman cinsel içerikli merakların ve oyunların ortaya çıkması ebeveynleri kaygılandırabilir. Ancak burada kritik olan, her davranışı bir sorun olarak görmek yerine gelişimsel bağlam içinde değerlendirebilmektir.
Özellikle 3-6 yaş aralığında çocukların cinsel kimlik farkındalığı belirginleşmeye başlar. Bu dönemde çocuklar kendi bedenlerini tanımaya yönelir, başkalarının bedenleriyle farkları merak eder ve sık sık sorular sorarlar. “Benim bedenim neden böyle?”, “Kızlar ve erkekler neden farklı?” gibi sorular bu sürecin doğal parçalarıdır. Bu merak, oyunlara da yansıyabilir. Doktorculuk ya da evcilik gibi oyunlar sırasında bedenle ilgili keşifler yapılması, aslında çocuğun dünyayı anlamlandırma çabasının bir uzantısıdır.
Bu noktada bazı davranışların gelişimsel olarak olağan olduğunu bilmek ebeveynin kaygısını düzenlemesine yardımcı olur. Çocuğun çıplak bedenlere ilgi göstermesi, kendi yaşıtlarıyla kısa süreli “doktorculuk” oyunları oynaması, cinsel organlarla ilgili sorular sorması ya da insan resimlerine genital detaylar eklemesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Benzer şekilde, evcilik oyunlarında anne-baba rollerine girilmesi ya da kısa süreli öpüşme taklitleri de çoğu zaman merak temellidir ve kalıcı bir anlam taşımaz. Bu davranışlar genellikle kısa sürer, yoğunluk kazanmaz ve çocuk bir süre sonra ilgisini başka alanlara yöneltir.
Bazı durumlar ise daha dikkatli bir değerlendirme gerektirir.
- Oyunlarda belirgin bir yaş farkı varsa,
- Oyunlar tekrarlayıcı ve yoğun hale gelmişse,
- Çocuk bu oyunlara zihinsel olarak aşırı şekilde odaklanıyorsa
- Oyun sırasında taraflardan biri rahatsızlık, korku veya zorlanma yaşıyorsa
- Oyun gizli oynanıyorsa,
- Yetişkin cinselliğinin gerçekçi şekilde taklit edilmesi söz konusuysa,
- Çocukta suçluluk ve utanç gibi yoğun duygular gözlemleniyorsa bunlar önemli uyarı işaretleri olarak ele alınmalıdır. Bu tür durumlarda bir uzmana başvurulmalıdır.
Ebeveynlerin en çok zorlandığı alanlardan biri ise bu konular hakkında çocukla konuşmaktır. Çoğu zaman “henüz küçük”, “anlamaz” ya da “ayıp öğrenmesin” gibi düşüncelerle bu konuşmalar ertelenir. Oysa çocuk, sorusuna evde yanıt bulamazsa başka kaynaklara yönelir ve bu kaynaklar çoğu zaman yaşına uygun değildir. Bu da yanlış bilgiler, korkular ya da kafa karışıklığı yaratabilir. Bu nedenle önemli olan her detayı anlatmak değil; çocuğun yaşına uygun, sade ve dürüst bir dil kullanabilmektir.
Burada ebeveyne düşen rol, ne tamamen serbest bırakan ne de aşırı kısıtlayıcı olan bir uçta yer almaktır. Daha çok rehberlik eden, sınır koyan ama aynı zamanda anlayan bir duruş gerekir. Örneğin, bir oyunda sınır ihlali varsa “Bu oyun uygun değil” diyerek net bir sınır koymak, ardından çocuğun merakını anlamaya çalışmak daha işlevseldir. Sadece yasaklamak ya da utandırmak, çocuğun davranışı gizlemesine neden olur; bu da durumu daha sağlıksız bir noktaya taşır.
Mahremiyet eğitimi de bu sürecin önemli bir parçasıdır. Bu eğitim bir anda verilen bir bilgi değil, günlük hayatın içinde yavaş yavaş inşa edilen bir farkındalıktır. Çocuğun kendi bedeninin kendine ait olduğunu bilmesi, istemediği bir temasa “hayır” diyebilmesi ve rahatsız olduğu bir durumu güvenle paylaşabileceğini hissetmesi, uzun vadede koruyucu bir işlev görür.
Çocukların cinsel içerikli merakları ve oyunları çoğu zaman gelişimin doğal bir parçasıdır. Burada belirleyici olan davranışın kendisinden çok, sıklığı, yoğunluğu ve çocuğun bu süreçteki duygusal deneyimidir. Ebeveyn olarak yapılabilecek en değerli şey ise paniklemek ya da görmezden gelmek yerine, gözlemleyen, anlayan ve gerektiğinde destek arayan bir tutum sergilemektir. Çünkü çocuk için en güvenli alan, merakını yargılanmadan paylaşabildiği bir ilişki içinde büyümektir.
